Las wawrzynowy uchodzi za żywą skamieniałość. Lasy tego typu porastały rozległe obszary Ziemi 60-65 milionów lat temu, kiedy Wysp Kanaryjskich jeszcze nie było. A jednak część Monte del Agua, lasu wawrzynowego masywu Teno, rośnie na dawnych polach. Pętla z Erjos prowadzi przez ten las na Cumbre de Bolico, wraca sosnowymi stokami nad Santiago del Teide, a przed powrotem do wsi mija stawy, które także zrobił człowiek.
Las, który wrócił na pola
Erjos to niewielka wieś na wysokości około 1000 m n.p.m., podzielona między gminy Los Silos i El Tanque. O jej nazwie sprzed konkwisty i o tym, jak powstała, więcej jest we wpisie o pętli Erjos - Ruigómez - Erjos. Ta trasa startuje obok kościoła i wychodzi z wioski ulicą Calle las Cruces, a po kilkuset metrach przekracza granicę Parku Wiejskiego Teno.
Pierwsze pola za wsią mają za sobą długą historię. Według ulotki parku, zanim powstało Erjos, rósł tu gęsty las w obniżeniu terenu, z wielkimi drzewami, takimi jak tilo i viñátigo, dwoma gatunkami z rodziny wawrzynowatych. Czerpały one z żyznej gleby i obfitej wody. Osadnicy wykarczowali go i rozłożyli pola na tarasach. Gdy w drugiej połowie XX wieku rolnictwo i hodowla straciły na znaczeniu, mieszkańcy porzucili najpierw działki najdalej od wsi, a później także te bliżej domów. Uprawiane są dziś tylko pojedyncze poletka przy zabudowie, a las odzyskuje resztę.
Zanim ścieżka wejdzie między drzewa, z pierwszego wzniesienia widać ocean nad Los Silos, ku któremu opadają zalesione grzbiety.

Kilkaset metrów dalej zaczyna się już prawdziwy las. Tablica przy szlaku opisuje go jako relikt. Las wawrzynowy przetrwał zmiany klimatu, które zabiły wiele gatunków, bo skurczył się do miejsc o sprzyjających warunkach, takich jak Wyspy Kanaryjskie, Madera i Azory. Tablica dodaje, że niektóre z najstarszych skamieniałych liści znalezionych w Europie należą do tych samych gatunków, które rosną dziś w Monte del Agua. Sam las jest przy tym wyjątkowo gęsty. Na jeden hektar przypada tu około 300 ton żywej materii.

Po kilku minutach marszu drzewa rozstępują się nad zboczem. Tablica w tym miejscu zachęca, żeby oprócz wzroku użyć pozostałych zmysłów, czyli wsłuchać się w dźwięki bliskie i dalekie, poczuć zapachy, wiatr i wilgoć. Przed oczami rozciągają się zalesione grzbiety Teno, a nad nimi przetaczają się chmury. Po prawej stronie, w prześwicie między wzgórzami, widać ocean.

Droga przez Monte del Agua
Przez następne kilometry szlak biegnie szutrową drogą Pista Monte del Agua, wspólną dla dwóch oznakowanych szlaków, PR-TF 52 i PR-TF 54. Droga jest szeroka i wygodna, a na tym odcinku prawie nie zmienia wysokości, tylko lekko opada. W kilku miejscach przecina skałę, więc po jednej stronie wyrasta pionowa, zielona od mchu ściana, a nawierzchnię przykrywają opadłe liście.

Przy drodze stoją kolejne tablice parku. Jedna przypomina, że ten las był dla okolicy spiżarnią. Przez stulecia ścinano w nim drzewa na drewno i węgiel drzewny, karczowano go pod uprawy, zbierano rośliny lecznicze i jadalne, prowadzono przez niego drogi. Wywożono stąd nawet żyzną ziemię na pola na wybrzeżu.
Druga tablica tłumaczy nazwę. Las działa jak sieć, która łapie wilgoć z powietrza. Na liściach osiadają drobne krople, spadają na ziemię i wsiąkają w grunt. W niektórych miejscach woda wypływa potem źródłami albo wydobywa się ją sztolniami wydrążonymi w zboczu. Strumienie z tego lasu nawadniały pola w średnich partiach stoku i na wybrzeżu okolicy, a związek był tak oczywisty, że las dostał od niego nazwę Monte del Agua, czyli „las wody”. Według wyliczeń Consejo Insular de Aguas (wyspiarskiej rady wodnej) roślinność całej Teneryfy wyłapuje z mgły średnio 46 litrów wody na metr kwadratowy rocznie.
Z szutrowej drogi szlak skręca w wąską, nieoznakowaną ścieżkę, która wspina się przez najgęstszą część lasu ku Cumbre de Bolico. Drzewa rosną tu ciasno, a liście tworzą nad głową zielone sklepienie.

Podejście jest strome. Im wyżej, tym więcej na gałęziach jasnych porostów. Zwisają gęstymi pękami i w kilku miejscach oplatają całe gałęzie.

Między pniami leżą omszałe kamienie, ścieżkę przykrywa gruba warstwa liści, a przy niej gniją powalone pnie, całe w mchu. Wyżej nachylenie słabnie i ścieżka prowadzi dalej zboczem, pod łukami gałęzi.
W najwyższej części lasu uwagę zwracają drzewa o zupełnie innej korze. Ich pnie są gładkie, łososiowe i rdzawe, wyginają się i rozwidlają nisko nad ziemią, a liście zbierają się w pęczki na końcach gałęzi. Pnie wyglądają jak u madroño canario, endemicznego drzewa kanaryjskich lasów wawrzynowych. Jego cienka kora łuszczy się płatami jak suchy papier, a młode pnie są bladozielone.

Cumbre de Bolico, gdzie chmury dają wodę
Ostatni kawałek przed grzbietem prowadzi szlakiem PR-TF 56, który wychodzi z doliny El Palmar i kończy się przy Casas de la Cumbre, dawnych domach na skraju majątku El Bolico, dziś w ruinie. Obok wierzchołka Cumbre de Bolico, już w gminie Buenavista del Norte, leży okrągłe klepisko. Kamienne obramowanie otacza płaski, wybrukowany plac, na którym dawniej młócono zboże.

Niecałe dwieście metrów dalej, już na szlaku PR-TF 51, stoi łapacz mgły (hiszp. captanieblas). Tablica obok wyjaśnia, skąd się tu wziął. Na grzbietach Bolico pada niewiele deszczu, za to często przechodzą chmury. Wrzośce drzewiaste i inne rośliny wyłapują z nich drobne kropelki, a ludzie podpatrzyli ten mechanizm i rozpięli w strefie przechodzenia chmur siatki. Krople osiadają na tkaninie, spływają do rynny pod jej dolną krawędzią i dalej rurą, więc część wody niesionej przez chmury można zatrzymać i wykorzystać.

Za łapaczem mgły szlak wychodzi z lasu na otwarty grzbiet. Na południowym zachodzie widać z niego poszarpane szczyty i wąwozy nad Mascą, a za nimi ocean. Na horyzoncie rysuje się La Gomera. Zbocza po tej stronie są suche i porośnięte niskimi krzewami, zupełnie inaczej niż wilgotny las kilkaset metrów wcześniej.

Sosny nad Santiago del Teide
Szlak PR-TF 51 prowadzi dalej grzbietem na południowy wschód i przechodzi do gminy Santiago del Teide. Las wawrzynowy zostaje po północnej stronie gór, a na suchszych stokach zaczyna się bór sosnowy. Sosny kanaryjskie mają długie igły zebrane w pęczki, a ich opadłe igliwie przykrywa szeroką drogę grubą, rdzawą warstwą.

W prześwitach między pniami otwiera się widok na wschód, na szerokie, szarawe obniżenie pod zalesionym stokiem. W tym kierunku, około 6 km dalej, leży Chinyero, wulkan, którego erupcja w 1909 roku była ostatnią na Teneryfie.

Droga jeszcze na chwilę wznosi się wśród wysokich, prostych pni, obok wystającej ze zbocza ciemnej skały. Dalej szlak schodzi z powrotem ku Erjos.

Stawy po wywiezionej ziemi
Niecałe dwa kilometry przed Erjos ścieżka mija Charcas de Erjos, czyli stawy w zagłębieniach terenu. Najbliższe leżą tuż przy ścieżce. Tablica przy drodze zaczyna od zaskoczenia. To miejsce, choć na to nie wygląda, stworzył człowiek. Przez kilka dziesięcioleci wydobywano tu żyzną ziemię i wywożono ją na pola uprawne na południu wyspy. Według gminy Los Silos działo się to głównie w latach 70. i 80. XX wieku. Dno wyrobisk nie przepuszcza wody, więc deszczówka zbiera się w głębokich dołach i przez kilka miesięcy w roku tworzy stawy.

Z czasem wyrobiska zarosły wierzbą kanaryjską, pałką i sitami, a stawy stały się jednym z nielicznych na Teneryfie siedlisk wodnych w głębi lądu. Gmina wymienia wśród ptaków kokoszkę, łyskę i czaplę siwą, a zimą zatrzymują się tu ptaki przelotne. Tablica obiecuje, że o wschodzie i zachodzie słońca mokradło rozbrzmiewa śpiewem i nawoływaniami.
Ostatni odcinek prowadzi polną drogą między wysokim murem z ciemnych kamieni układanych na sucho a zboczem porośniętym krzewami.

Pętla zamyka się przy kościele parafialnym Sagrada Familia, po stronie Erjos należącej do El Tanque. Biała fasada z niebieskimi obramowaniami okien i małą dzwonnicą z jednym dzwonem stoi kilkadziesiąt metrów od miejsca, w którym zaczynała się pętla.

Na tej pętli ziemia i las zamieniły się miejscami. Na skraju Monte del Agua las wraca na pola, które ludzie porzucili. W Charcas de Erjos ziemię wywieziono na pola południa, a w dołach po niej zostały stawy.
Informacje praktyczne
Trasa łączy kilka oznakowanych szlaków. Przez pierwsze 3,4 km biegną razem PR-TF 52 (Erjos - Las Portelas) i PR-TF 54 (Las Moradas), na większości tego odcinka szutrową drogą Pista Monte del Agua. Dalej ponad kilometr podejścia prowadzi nieoznakowaną ścieżką przez las, potem krótko szlakiem PR-TF 56 (El Palmar - Cumbre de Bolico). Od Cumbre de Bolico do samego Erjos trasa idzie szlakiem PR-TF 51 (San José de los Llanos - Punta de Teno). Na odcinku bez oznakowania przydaje się ślad GPS.
Na leśnym podejściu pod Cumbre de Bolico mokre liście i korzenie bywają śliskie, więc buty z dobrym bieżnikiem przydadzą się tu bardziej niż na szutrowej drodze. Przez grzbiet Bolico często przechodzą chmury, dlatego kurtka przeciwdeszczowa albo wiatrówka powinna być w plecaku przez cały rok. Na całą pętlę warto mieć 1,5-2 l wody na osobę i prowiant.
Las osłania większą część trasy, a odsłonięte są głównie grzbiet za Cumbre de Bolico i część boru sosnowego. Na północy wyspy najwięcej deszczu pada zimą, a latem częściej niż deszcz zdarza się mgła niesiona przez pasaty.
Do Erjos prowadzi TF-82, droga z Icod de los Vinos przez El Tanque do Santiago del Teide, a samochód da się zostawić we wsi. Stan na październik 2026: na przystanku Erjos zatrzymują się autobusy TITSA linii 460 i 464 z Costa Adeje i Icod de los Vinos, razem kilkanaście kursów dziennie. Z Puerto de la Cruz dojeżdża linia 325, tylko kilka razy dziennie. Rozkład dobrze jest sprawdzić przed wyjazdem na stronie TITSA.
Po zejściu ze szlaku można zjeść w samym Erjos, w rodzinnym Barze Abreu przy drodze TF-82, z domową kuchnią kanaryjską.










