Bajamar - kurort, który wyprzedził południe

Szesnastego kwietnia 1964 roku Bajamar dostało oficjalny status strefy o znaczeniu turystycznym. Rodzina Puig zaczęła zabudowywać Playa de las Américas dopiero rok później, a pierwszy samolot wylądował na lotnisku Reina Sofía czternaście lat później. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych ta nadmorska osada w gminie San Cristóbal de La Laguna była drugim po Puerto de la Cruz ośrodkiem turystycznym Teneryfy.

Dziś mieszka tu niecałe trzy tysiące osób, a wielki ruch turystyczny dawno przeniósł się na drugą stronę wyspy. Zostało natomiast to, co przyciągało ludzi jeszcze przed hotelami. Atlantyk sam wydrążył sobie tutaj kąpieliska w zastygłej lawie, a gmina zamieniła je w jedno z niewielu miejsc na północy, gdzie da się bezpiecznie wejść do wody.

Całość najlepiej ogarnąć wzrokiem z podniesionego brzegu na południowo-zachodnim krańcu miejscowości. Bajamar mieści się w jednym łuku. Promenada trzyma się czarnej ławicy skalnej, zabudowa wspina się po zboczu, a nad dachami zaczyna się już zielony masyw Anagi. Na horyzoncie po lewej widać białą latarnię Punta del Hidalgo, oddaloną o niecałe trzy kilometry.

Po zamku została nazwa ulicy

Bajamar nie zaczęło się od turystyki, tylko od obrony wybrzeża. W styczniu 1771 roku inżynier Joseph Ruiz postawił tutaj baterię z odcinkiem muru, znaną jako Batería y Cortadura de Tejina albo po prostu zamek Bajamar. Umocnienie zajmowało około 600 metrów kwadratowych na planie półkola, miało trzy działa, stanowiska dla ośmiu strzelców, skład prochu i kwatery dla żołnierzy. Pilnowało przystani, z której korzystała rolnicza Tejina.

Zamek zniszczył sztorm z 7 listopada 1826 roku, ten sam, który spustoszył pół wyspy. Resztki murów były jeszcze widoczne w połowie XX wieku, potem zniknęły i one. Nazwa okazała się trwalsza niż kamień. Plaża w centrum bywa do dziś nazywana Playa del Castillo, a główny deptak miejscowości to Calle del Castillo.

Powód, dla którego stała tu bateria, a nie port, widać z każdego punktu wybrzeża. Brzeg jest niski i zupełnie odsłonięty, bez zatoki, która łamałaby falę.

Dlatego jedyną plażę w centrum trzeba było osłonić od strony oceanu. Betonowe bloki falochronu wysypano na skalny cypel tak, żeby przechwytywały uderzenie z otwartego morza, a woda wchodziła do zatoczki już spokojniejsza. Za falochronem zostaje wąski pas piasku, na którym mieści się kilkadziesiąt osób.

Punkt spotkań w kształcie latarni

Między plażą a basenami stoi zwężająca się ku górze wieża z czarnego kamienia wulkanicznego, ustawiona na okrągłym, schodkowym cokole. Wieńczy ją niewielka latarenka. Miejscowi mówią o niej po prostu faro de Bajamar i traktują jak umówione miejsce spotkań, choć z siedmioma czynnymi latarniami morskimi Teneryfy nie ma nic wspólnego. To znak rozpoznawczy miejscowości, a nie pomoc nawigacyjna.

Ustawiono ją w miejscu, w którym przy sztormie fala przelewa się przez całą szerokość promenady. Zdjęcia rozbijającego się o cokół oceanu wracają w lokalnych mediach po każdym mocniejszym przyboju.

Trzy niecki, w które wchodzi Atlantyk

Kąpieliska powstały w latach sześćdziesiątych, kiedy naturalne zagłębienia w lawie pogłębiono i obudowano betonowymi krawędziami. Dziś tworzą trzy zbiorniki: dwa duże i jeden mniejszy, płytki, przeznaczony dla dzieci. Woda wymienia się w nich sama, bo przy większej fali ocean przelewa się przez zewnętrzną ścianę.

Kompleks ma Błękitną Flagę, przyznawaną za jakość wody i standard obsługi. Wstęp jest bezpłatny przez cały rok, są przebieralnie, ratownicy i lokale gastronomiczne, a do wody prowadzą podjazdy i poręcze przystosowane dla osób starszych oraz o ograniczonej sprawności ruchowej. Za ścianą basenu, kilka metrów dalej, zaczyna się otwarty ocean.

Ta bliskość otwartego morza jest tu jednocześnie atutem i ograniczeniem. Kąpieliskiem zarządza ratusz La Laguny i przy złych warunkach zamyka je czerwoną flagą, czasem na kilka dni. Ostatnie takie zamknięcie objęło jednocześnie Bajamar i sąsiednią Punta del Hidalgo jesienią 2025 roku, po serii dni z silnym falowaniem.

Zanim południe dostało lotnisko

Historia turystycznego Bajamar zaczęła się od wody, tyle że słodkiej. Pod koniec lat pięćdziesiątych natrafiono tu na źródło, co pozwoliło zbudować pierwsze hotele. Neptuno otwarto w 1959 roku, po nim przyszły Nautilus, Delfín, Tinguaro i Don Felipe. Miejscowość specjalizowała się w turystyce zdrowotnej i wypoczynku blisko natury, a nie w plażowaniu, bo szerokiej plaży nigdy tu nie było.

Najgłośniejszy dzień w dziejach kurortu przypadł na 20 września 1973 roku. Przy hotelu Neptuno usmażono paellę w patelni o średnicy ośmiu metrów. Poszło na nią 900 kilogramów ryżu, tysiąc kurczaków, 200 kilogramów kalmarów i 300 litrów oliwy, a porcji wystarczyło dla ponad dziesięciu tysięcy osób. Całością kierował madrycki kucharz Miguel López, a wydarzenie trafiło do kroniki filmowej NO-DO i stamtąd na ekrany w całej Hiszpanii.

Kilka lat później przewaga północy skończyła się w kilku ruchach. W 1975 roku otwarto autostradę południową, w 1978 lotnisko Reina Sofía, a kurorty wokół Playa de las Américas dostały to, czego Bajamar nie miało nigdy: słońce przez cały rok i bezpośredni dojazd z terminalu. Zabudowa miejscowości zatrzymała się mniej więcej w tym momencie i do dziś czytelnie datuje się na tamtą dekadę.

Patron ważniejszy niż sezon

Kilkadziesiąt metrów od nadmorskich bloków rytm miejscowości zmienia się całkowicie. Przy niedużym placu stoi kaplica z dzwonnicą o dwóch łukach i dwojgiem drewnianych drzwi, z tynkiem odchodzącym płatami od górnej ściany. Tabliczki na narożniku podają nazwę miejsca: Plaza Gran Poder.

To kaplica Gran Poder de Dios, poświęcona patronowi Bajamar. Sierpniowe święto ku jego czci jest tutaj najważniejszym punktem roku, wyraźnie ważniejszym niż sezon turystyczny, i ściąga z powrotem rodziny, które dawno wyprowadziły się do La Laguny. Miejscowość ma też starszą świątynię, XVII-wieczną kaplicę San Juan Bautista.

Gdzie promenada się kończy

Ku południowemu zachodowi zabudowa przechodzi w osiedla wakacyjne z lat siedemdziesiątych, poprzecinane szerokimi ciągami pieszymi. Palmy, latarnie i markizy nad balkonami dobrze pokazują, jak wyobrażano sobie wtedy kurort: bez ruchu samochodowego przy morzu, za to z alejami prowadzącymi prosto do wody.

Nadmorski ciąg spacerowy kończy się na przylądku Punta del Viento, przy klubie żeglarskim. Przeszklony kryty basen stoi na samej krawędzi skały, a obok, za zieloną siatką, rozłożono boiska i korty. Poniżej zaczyna się już teren, którego nikt nie porządkował. Zarośnięty wąwóz schodzi do oceanu, a spod zieleni wychodzi czarna lawa.

Dalej biegnie tylko wydeptana ścieżka po suchym zboczu. Rośnie tu roślinność, którą tablica rezerwatu opisuje jako zarośla wilczomleczy, typowe dla najniższego piętra tej części wyspy. Kilkaset metrów takiego brzegu wystarczy, żeby po kurorcie nie zostało śladu.

Kiedy i którędy

Bajamar leży 14 kilometrów od centrum La Laguny, przy drodze TF-13, która prowadzi przez Tegueste i Tejinę aż do Punta del Hidalgo. To jedyny dojazd do tej części wybrzeża, więc trzeba liczyć się z ruchem w weekendy i w wakacje. Parkuje się najłatwiej w górnej części miejscowości, a do promenady schodzi pieszo.

Kąpiel wypada zaplanować na wcześniejszą część dnia. To północne wybrzeże, więc chmura znad Anagi potrafi po południu zamknąć słońce na kilka godzin, a woda jest tu wyraźnie chłodniejsza niż na południu wyspy. Przed wyjazdem warto sprawdzić prognozę falowania, bo o tym, czy baseny są otwarte, decyduje stan morza, a nie pogoda nad lądem.

Stan na maj 2026: do Bajamar dojeżdżają autobusy TITSA linii 050 z dworca w La Lagunie oraz linii 105 z Santa Cruz, obie kończące bieg w Punta del Hidalgo. Aktualne rozkłady najlepiej sprawdzić na titsa.com.

Próg Anagi

Przy schodach na promenadę stoi tablica, która ustawia Bajamar w zupełnie innym porządku niż turystyczny. Miejscowość leży w strefie przejściowej Rezerwatu Biosfery Masywu Anaga, wpisanego na listę UNESCO 9 czerwca 2015 roku. Rezerwat obejmuje 48 727 hektarów, z czego 15 489 na lądzie, a reszta to obszar morski, i mieszka w nim ponad 22 tysiące osób. Kurort, który przegrał wyścig o turystów z południem wyspy, okazał się progiem Anagi.